Reed Jobs và chiến lược "làm thuốc, không chỉ tìm thuốc" - AI thay đổi cuộc chơi biotech

Reed Jobs: Bỏ qua danh xưng, tập trung vào sứ mệnh chữa ung thư

Reed Jobs không thích nói về danh xưng cha mình. Khi nhà sản xuất Maggie hỏi ông có dùng MacBook để họp video không, ông ngay lập tức đáp: "Bạn đùa cơ à?" Thay vào đó, ông muốn bàn về Yosemite - quỹ đầu tư sinh học chuyên về ung thư mà ông thành lập năm 2023. Yosemite không chỉ tìm kiếm các giải pháp đã tồn tại, mà trực tiếp xây dựng các công ty biotech mới từ những ý tưởng mầm non trong các phòng lab đại học, kết hợp nguồn vốn từ thiện không điều kiện và đầu tư bên ngoài.

Quỹ Yosemite: từ con số đến thực tiễn phát triển

Vừa công bố hoàn thành vòng gọi vốn thứ hai với mục tiêu $350 triệu, Yosemite hiện có đội ngũ 17 người và đang hoạt động cực kỳ sôi động. Mô hình hoạt động có hai điểm độc đáo: thứ nhất, quỹ chỉ tập trung vào ung thư - lĩnh vực chiếm 40% toàn bộ ngành biotech; thứ hai, Reed Jobs tự xây dựng các công ty thay vì chỉ đầu tư vào các startup có sẵn.

Trong vòng gọi vốn đầu tiên, Yosemite đã hỗ trợ 20 công ty, trong đó 2 công ty sinh ra trực tiếp từ các khoản tài trợ học thuật. Với vòng $350 triệu mới, khoảng một phần ba sẽ được dùng để xây dựng công ty - hoặc từ ý tưởng của chính Yosemite, hoặc phát triển cùng nhà nghiên cứu tại Yale, Berkeley và Stanford. Phần còn lại (hai phần ba) được dùng để đầu tư vào các công ty do những nhà đầu tư khác lập nên. Ngoài ra, 2,5% tài sản quản lý được chuyển vào "donor-advised fund" (quỹ tài trợ hoàn toàn không điều kiện), cộng với $1 triệu hàng năm từ phí quản lý.

Trong số các công ty mà Reed Jobs tự hào nhất là Azalea - sinh ra từ khoản tài trợ cho lab Jennifer Doudna (người phát minh ra kỹ thuật CRISPR nổi tiếng) và hiện đã bước vào giai đoạn lâm sàng - và Quarry, công ty được xây dựng cùng nhà sáng lập Craig Crews, chuyên về phương pháp "induced proximity", nơi thuốc hoạt động bằng cách kéo protein gây bệnh sát hệ thống phân hủy tế bào (thay vì chặn nó trực tiếp).

Ngành biotech thoát khủng hoảng: Patent cliff và làn sóng mua lại

Khi thành lập Yosemite năm 2023, thị trường biotech còn chưa hồi phục từ sau đại dịch. Chỉ số XBI (theo dõi các công ty biotech) vẫn xuống sâu so với đỉnh năm 2021, và các hãng dược phẩm chưa tích cực mua lại startup. Nhưng ba năm qua, mọi thứ thay đổi đáng kể. Lãi suất tốt hơn, và quan trọng hơn, ngành dược phẩm đang đứng trước "vách đứt sáng chế" (patent cliff) lớn nhất lịch sử - khi hàng loạt thuốc bán chạy nhất sắp hết bảo vệ sáng chế cùng một thời điểm, trong khi các công ty dược phẩm tích tụ dự trữ tiền mặt kỷ lục từ đại dịch. Sự kết hợp này tạo ra "cơn sốt mua lại" trong vòng 8 tháng gần đây.

Những thương vụ tỷ đô liên tiếp diễn ra: Eli Lilly mua Kelonia với $7 tỷ; các công ty chuyên về "antibody drug conjugates" (thuốc sinh học tiêu diệt tế bào ung thư) đạt thành công lớn. Ví dụ nổi bật nhất: Revolution Medicines, công ty chuyên chặn gen KRAS (gen đột biến thường gặp nhất trong ung thư, từ lâu coi là "không thể chữa bằng thuốc") trong ung thư tuyến tụy, vừa tăng gấp đôi tỷ lệ sống sót - từ 12 tháng lên 24 tháng đối với dạng ung thư tuyến tụy phổ biến nhất. Đây là thành tựu mới chỉ đạt được trong năm qua.

AI: Nơi tiềm năng thực sự nằm ở thử nghiệm lâm sàng

AI đang thay đổi cách cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Các bệnh viện Mỹ vẫn chưa hiện đại về công nghệ theo nhiều cách - sử dụng fax và đĩa mềm. AI có tiềm năng trong các tổng đài gọi (như tuyển chọn cuộc gọi 911), hệ thống lưu trữ hồ sơ sức khỏe điện tử, phân tích hình ảnh X-quang và phát hiện bệnh lý.

Nhưng nơi Reed Jobs thấy tiềm năng "thực sự" nhất là thử nghiệm lâm sàng - khoảng thời gian tốn kém nhất trong phát triển thuốc. Một thử nghiệm lâm sàng Giai đoạn 3 cho ung thư tốn khoảng $260 triệu, và chỉ 1 trong 3 thành công. Chi phí lớn nhất đến từ tuyển chọn và giữ bệnh nhân tham gia. AI có thể tạo "nhóm đối chứng tổng hợp" (synthetic control arm) từ dữ liệu hiện có, thay vì tuyển chọn nhóm đối chứng đầy đủ. Điều này giảm một nửa bệnh nhân cần thiết và tăng tốc độ phát triển. FDA hiện đang thúc đẩy hướng tiếp cận này.